Menu

Z pewnością kościół farny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Sulechowie jest jedną z najstarszych budowli w mieście. Jak dotychczas na Placu Kościelnym, jak i w samym kościele nie prowadzono badań archeologicznych, które przybliżyłyby dokładny okres powstania świątyni. Być może kościół istniał zanim lokowano miasto, które zdaniem Edwarda Ludwika Wedekinda powstało w latach 1258 – 1268.[1, s. 42] I w tym przypadku nic nie jest pewne bo nie zachował się akt lokacyjny miasta ani jego odpis. Najstarszą datą odnotowaną w kronikach sulechowskich jest rok 1304 [2, s. 2] a lokację przypisuje się Henrykowi III głogowskiemu. Po lokacji miasta kościół znalazł się w zachodniej części obrębu miasta i zaledwie ok. 8 m od powstałych murów miejskich. Andrzej Wędzki sugeruje, że jego budowa nastąpiła po 1314 r. [3,s. 361]. Z kolei S. Wiliński wysunął hipotezę, że kościół wzniesiono ok. 1300 r. jako romańską świątynię ze względu na użycie budulca jakim jest granit. Zdania tego nie podzielają przedwojenni badacze Gerhard Bronisch i Kurt Mischke i przekonani są o gotyckim pochodzenie kościoła.[3, s. 362]



 

Rys. 1 - Rekonstrukcja kościoła farnego około 1500 r. wg. Gerhard Bronischa i Kurt Mischkego. [5, s. 25]



W większości historycznych materiałów pisemnych dotyczących fary pojawia się znaczący rok 1499. Johann Christoph Wilcken zanotował w swojej kronice „Za zabudowaniami kręgu (chodzi o mury miejskie – autor) stoi duży kościół, który został zbudowany w roku 1499 przez Gabriela Risterna”.[4, s. 9] Zarówno wspomniany G. Bronisch i K. Mischke [5, s. 5] , jak i superintendent A. Splittgerber [6, s. 12], wyjaśniają że ówczesny proboszcz Gabriel Ritter (Gabriel Ristern – u Wilckena) dokonał przebudowy, a nie budowy nowego kościoła parafialnego. A. Splittgerber przytacza kilka faktów. Pierwszym jest ufundowany na wieczne czasy legat (darowizna) na ołtarz św. Mikołaja w wysokości 100 Speziesdukaten dla kościoła. Drugim jest dokument z 1470 r. z czasów Henryka XI ( nazwanego u Splittgerbera – Śląskim), gdzie mowa jest o istniejącym kościele. Znajduje się w nim zapis o „kaplicy przy Drese - Cammer”, które to miejsce można by porównać do pomieszczenia, gdzie przechowywano sprzęt kościelny. Samo słowo „Drese” wywodzi się z słowa greckiego „tresis” oznaczającego przechowywanie lub zabezpieczanie. Dla Wedeckinda pomieszczeniem tym była i jest obecna zakrystia. Jednak co do tego wątpliwości mieli G. Bronisch i K. Mischke, których zdaniem było to inne pomieszczenie pomiędzy zakrystią , a ścianą wschodnią północnej nawy bocznej.[5, s. 22 – 23]



 

Rys. 2 - Rekonstrukcja rzutu poziomego dawnego kościoła zbudowanego z kamieni polnych wg. G. Bronischa i K. Mischkego.[5, s. 26] 1 –wieża, 2 – nawa, 3 – prezbiterium ze sklepieniem krzyżowo– żebrowym czterodzielnym, 4 – absyda, 5 – zakrystia (Drese–Cammer?),  6 – szkarpy.



Ponadto na dowód istnienia kościoła A. Splittgerber powołuje się na historyczne dokumenty kościelne dotyczące sporu w diecezji wrocławskiej, który rozstrzygnął upoważniony przez papieża Grzegorza XI wysłannik kardynał legat Piotr. W wyroku końcowym sporu spisanym 14 lutego 1376 r. w Awinion we Francji wymienia się parafie krośnieńskie, w tym sulechowską (Czulchowo). Z tego wynika jasny wniosek, że Sulechów posiadał własny system kościelny a tym samym istniał już kościół. W tym przypadku A. Splittgerber powołuje się na zapis z opracowania Andersa -Śląsk -tom II, s. 187, z 1810 r. [6, s. 13] Warto również tu nadmienić, że z okresu przebudowy kościoła w Sulechowie w 1499 r. zachował się ołtarz, zwany poliptykiem sulechowskim, który obecnie znajduje się kościele parafialnym p.w. Św. Wawrzyńca w Babimoście. Na nim to, jak pisze G. Bronisch i K. Mischke, na zewnętrznych skrzydłach znajdowała się łacińska inskrypcja – „To dzieło zostało ukończone w drugą (lub trzecią ?) niedzielę Adwentu roku 1499 pod kierunkiem czcigodnego ojca i pana, Gabriela Rittera, miejskiego pastora w Sulechowie”.[5, s. 6]



 

Rys. 3 - Rekonstrukcja dawnego otwartego ołtarza sulechowskiego . Riterra z 1499 r. wg. G. Bronischa i K. Mischkego. [5, s. 10]



Z badań jakie przeprowadzili Bronisch i Mischke wynika także, że czworokątna wieża kościoła znajdowała się po zachodniej stronie nawy głównej zwanej „Długą Halą” (Langen Halle) oraz była zbudowana z polnych kamieni. W 1543 r. w jej zachodniej ścianie wykonano „kościelne drzwi z wyrabianym herbem margrabiego Hansa” nad drzwiami.[5, s. 13] Wysokość wieży zachodniej nie jest znana.[5, s. 24] J. Ch. Wilcken pisał w swojej kronice, że „…oprócz miejskiej parafii do kościoła farnego należą jeszcze trzy wsie i choć dzisiaj nie jest on jeszcze zbyt duży, to jednak na początku był dużo mniejszy i musiał być poszerzany co jakiś czas dobudowywaniem hal i chórów”.[5, s. 12] W pierwotnym stanie wnętrze wieży było zamknięte od strony nawy głównej. Środkowe piętro służyło jako pomieszczenie organowe a parter, jako pomieszczenie dla wiernych.[5, s. 19] Ponadto badacze stwierdzili, że do 1527 r. nie przebudowywano chóru i posiadał on sklepienie gwiaździste. W latach 1500 – 1527 dobudowane zostały nawy boczne.[5, s. 26].



 

Rys. 4 - Rekonstrukcja stanu z około 1500 – 1527 r. wg. G. Bronischa i K. Mischkego. [5, s. 26] 1 – wieża, 2 – nawa główna ze sklepieniem gwiaździste, 3 – nawy boczne sklepienie sieciowe, 4 – prezbiterium ze sklepieniem gwiaździstym, 5 – absyda, 6 - zakrystia (Drese–Cammer?), 7 – kolumny, 8 – szkarpy.



Tragicznie dla kościoła zapisał 27. kwietnia 1557 r. Według pergaminowego dokumentu z 1693 r. umieszczonego w cynowym dzbanuszku w głowicy kościelnej wieży Heinrich Rischtsteig, burmistrz Sulechowa, odczytał „Roku Pańskiego 1557 po Chrystusie naszego zbawcy, w poniedziałek Quaimodogeniti późno w nocy o 3 nad ranem, spaliło się miasto przez pożar, który wybuchł u piekarza przy Rossengasse (ulica Różana - autor) ( teraz Züchnerstraβe). Wówczas zwolnił książę Pan Jan, margrabia Brandenburski, spalone miasto z danin na lat 5. W czasie pożaru kościół wypalił się do powały. Jednak ściana szczytowa po pożarze się zawaliła i spadła na powałę, która się zapadła. Kościół odbudowano w 1558 r. Wieżę odbudowano w 1562 r. po święcie narodzin Najświętszej Marii Panny za rządów szanownego i mądrego burmistrza Jacoba Stawe i radnych Martina Richlinga, Hansa Brixa, Jacoba Fechnera, Nicola Schreibera. Po pożarze nastąpiła wielka drożyzna. Przy Bożej pomocy odbudowano więcej niż połowę miasta. W pięć lat po pożarze, całe miasto odbudowano”. [6, s.18]



Bronisch i Mischke uściślają w swoim opracowaniu, że kościół odbudowano i wyposażono w 1558 r., a wieżę „przeniesiono” na stronę południową. [5, s. 12] Ponadto badacze doszli do wniosku, że nawa główna została wydłużona w latach odbudowy tj. 1557 - 58 a skrócona wieża zachodnia stała się przedsionkiem z utworzonym połączeniem do nawy głównej.



Niewiele wiadomo o kapłanach sprawujących posługę w farze. W 1527 roku Petrus Grimm, syn burmistrza Sulechowa, który powrócił ze studiów we Wittenbergu, po odśpiewaniu pieśni „Przybądź Duchu Święty”, wygłosił w farze tekst ewangelicki. Jak zanotował kronikarz Wilcken, burmistrz, który był zagorzałym baptystą, wybiegł wzburzony z kościoła. Stało się to w dzień Zielonych Świątek [4, s. 80]. Pomimo sprzeciwu ojca młodszy Grimm został wybrany pierwszym sulechowskim pastorem i pełnił ten urząd w latach 1527 - 1543. Niestety nie znamy nazwisk pierwszych księży sulechowskiej fary, ale A. Splittgerber odnotował, że przed Grimmem byli jeszcze: Gabriel Ritter (1499), Johannes Niger (Schwarz), Gabriel von Troschke (nobilis eques et Doctor) i Balthazar von Loeben [6, s. 28].

Marek Maćkowiak prezes STH Opracowano na podstawie:

[1] - Wedekind dr Edward Ludwik, Neue Chronik der Stadt Züllichau., Züllichau 1851, [2] - Bruchmann M. Georgio, Annales oder Geschicht buchund Chronik der Stadt Züllich., Küstrin 1665, [3] - Wędzki Andrzej – Sulechów [w:] Studia nad początkami i rozplanowaniem miast nad Środkową Odrą i Dolną Wartą (Województwo Zielonogórskie), t. II, Dolny Śląsk i Dolne Łużyce, Zielona Góra 1970, [4] - Wilcken Johann Christoph, Züllichographia oder Chronica der kgl. Preußischen Stadt Züllichau., Züllichau 1753, [5] - Bronisch Gerhard i Mischke Kurt, Die Stadtpfarrkirsche in Züllichau., Züllichau 1932, [6] - Splittgerber A., Geschichte der Statdtund des Kreises Züllichau, Züllichau 1927.

 

Dzisiaj jest

piątek,
24 listopada 2017

(328. dzień roku)

Święta

Piątek, XXXIII Tydzień zwykły Rok A, I Wspomnienie Św

Krzyże

Telefon kancelarii parafialnej

Numer telefonu komórkowego
do kancelarii parafialnej:
731 258 482