Menu

Z pewnością kościół farny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Sulechowie jest jedną z najstarszych budowli w mieście. Jak dotychczas na Placu Kościelnym, jak i w samym kościele nie prowadzono badań archeologicznych, które przybliżyłyby dokładny okres powstania świątyni. Być może kościół istniał zanim lokowano miasto, które zdaniem Edwarda Ludwika Wedekinda powstało w latach 1258 – 1268.[1, s. 42] I w tym przypadku nic nie jest pewne bo nie zachował się akt lokacyjny miasta ani jego odpis. Najstarszą datą odnotowaną w kronikach sulechowskich jest rok 1304 [2, s. 2] a lokację przypisuje się Henrykowi III głogowskiemu. Po lokacji miasta kościół znalazł się w zachodniej części obrębu miasta i zaledwie ok. 8 m od powstałych murów miejskich. Andrzej Wędzki sugeruje, że jego budowa nastąpiła po 1314 r. [3,s. 361]. Z kolei S. Wiliński wysunął hipotezę, że kościół wzniesiono ok. 1300 r. jako romańską świątynię ze względu na użycie budulca jakim jest granit. Zdania tego nie podzielają przedwojenni badacze Gerhard Bronisch i Kurt Mischke i przekonani są o gotyckim pochodzenie kościoła.[3, s. 362]



 

Rys. 1 - Rekonstrukcja kościoła farnego około 1500 r. wg. Gerhard Bronischa i Kurt Mischkego. [5, s. 25]



W większości historycznych materiałów pisemnych dotyczących fary pojawia się znaczący rok 1499. Johann Christoph Wilcken zanotował w swojej kronice „Za zabudowaniami kręgu (chodzi o mury miejskie – autor) stoi duży kościół, który został zbudowany w roku 1499 przez Gabriela Risterna”.[4, s. 9] Zarówno wspomniany G. Bronisch i K. Mischke [5, s. 5] , jak i superintendent A. Splittgerber [6, s. 12], wyjaśniają że ówczesny proboszcz Gabriel Ritter (Gabriel Ristern – u Wilckena) dokonał przebudowy, a nie budowy nowego kościoła parafialnego. A. Splittgerber przytacza kilka faktów. Pierwszym jest ufundowany na wieczne czasy legat (darowizna) na ołtarz św. Mikołaja w wysokości 100 Speziesdukaten dla kościoła. Drugim jest dokument z 1470 r. z czasów Henryka XI ( nazwanego u Splittgerbera – Śląskim), gdzie mowa jest o istniejącym kościele. Znajduje się w nim zapis o „kaplicy przy Drese - Cammer”, które to miejsce można by porównać do pomieszczenia, gdzie przechowywano sprzęt kościelny. Samo słowo „Drese” wywodzi się z słowa greckiego „tresis” oznaczającego przechowywanie lub zabezpieczanie. Dla Wedeckinda pomieszczeniem tym była i jest obecna zakrystia. Jednak co do tego wątpliwości mieli G. Bronisch i K. Mischke, których zdaniem było to inne pomieszczenie pomiędzy zakrystią , a ścianą wschodnią północnej nawy bocznej.[5, s. 22 – 23]



 

Rys. 2 - Rekonstrukcja rzutu poziomego dawnego kościoła zbudowanego z kamieni polnych wg. G. Bronischa i K. Mischkego.[5, s. 26] 1 –wieża, 2 – nawa, 3 – prezbiterium ze sklepieniem krzyżowo– żebrowym czterodzielnym, 4 – absyda, 5 – zakrystia (Drese–Cammer?),  6 – szkarpy.



Ponadto na dowód istnienia kościoła A. Splittgerber powołuje się na historyczne dokumenty kościelne dotyczące sporu w diecezji wrocławskiej, który rozstrzygnął upoważniony przez papieża Grzegorza XI wysłannik kardynał legat Piotr. W wyroku końcowym sporu spisanym 14 lutego 1376 r. w Awinion we Francji wymienia się parafie krośnieńskie, w tym sulechowską (Czulchowo). Z tego wynika jasny wniosek, że Sulechów posiadał własny system kościelny a tym samym istniał już kościół. W tym przypadku A. Splittgerber powołuje się na zapis z opracowania Andersa -Śląsk -tom II, s. 187, z 1810 r. [6, s. 13] Warto również tu nadmienić, że z okresu przebudowy kościoła w Sulechowie w 1499 r. zachował się ołtarz, zwany poliptykiem sulechowskim, który obecnie znajduje się kościele parafialnym p.w. Św. Wawrzyńca w Babimoście. Na nim to, jak pisze G. Bronisch i K. Mischke, na zewnętrznych skrzydłach znajdowała się łacińska inskrypcja – „To dzieło zostało ukończone w drugą (lub trzecią ?) niedzielę Adwentu roku 1499 pod kierunkiem czcigodnego ojca i pana, Gabriela Rittera, miejskiego pastora w Sulechowie”.[5, s. 6]



 

Rys. 3 - Rekonstrukcja dawnego otwartego ołtarza sulechowskiego . Riterra z 1499 r. wg. G. Bronischa i K. Mischkego. [5, s. 10]



Z badań jakie przeprowadzili Bronisch i Mischke wynika także, że czworokątna wieża kościoła znajdowała się po zachodniej stronie nawy głównej zwanej „Długą Halą” (Langen Halle) oraz była zbudowana z polnych kamieni. W 1543 r. w jej zachodniej ścianie wykonano „kościelne drzwi z wyrabianym herbem margrabiego Hansa” nad drzwiami.[5, s. 13] Wysokość wieży zachodniej nie jest znana.[5, s. 24] J. Ch. Wilcken pisał w swojej kronice, że „…oprócz miejskiej parafii do kościoła farnego należą jeszcze trzy wsie i choć dzisiaj nie jest on jeszcze zbyt duży, to jednak na początku był dużo mniejszy i musiał być poszerzany co jakiś czas dobudowywaniem hal i chórów”.[5, s. 12] W pierwotnym stanie wnętrze wieży było zamknięte od strony nawy głównej. Środkowe piętro służyło jako pomieszczenie organowe a parter, jako pomieszczenie dla wiernych.[5, s. 19] Ponadto badacze stwierdzili, że do 1527 r. nie przebudowywano chóru i posiadał on sklepienie gwiaździste. W latach 1500 – 1527 dobudowane zostały nawy boczne.[5, s. 26].



 

Rys. 4 - Rekonstrukcja stanu z około 1500 – 1527 r. wg. G. Bronischa i K. Mischkego. [5, s. 26] 1 – wieża, 2 – nawa główna ze sklepieniem gwiaździste, 3 – nawy boczne sklepienie sieciowe, 4 – prezbiterium ze sklepieniem gwiaździstym, 5 – absyda, 6 - zakrystia (Drese–Cammer?), 7 – kolumny, 8 – szkarpy.



Tragicznie dla kościoła zapisał 27. kwietnia 1557 r. Według pergaminowego dokumentu z 1693 r. umieszczonego w cynowym dzbanuszku w głowicy kościelnej wieży Heinrich Rischtsteig, burmistrz Sulechowa, odczytał „Roku Pańskiego 1557 po Chrystusie naszego zbawcy, w poniedziałek Quaimodogeniti późno w nocy o 3 nad ranem, spaliło się miasto przez pożar, który wybuchł u piekarza przy Rossengasse (ulica Różana - autor) ( teraz Züchnerstraβe). Wówczas zwolnił książę Pan Jan, margrabia Brandenburski, spalone miasto z danin na lat 5. W czasie pożaru kościół wypalił się do powały. Jednak ściana szczytowa po pożarze się zawaliła i spadła na powałę, która się zapadła. Kościół odbudowano w 1558 r. Wieżę odbudowano w 1562 r. po święcie narodzin Najświętszej Marii Panny za rządów szanownego i mądrego burmistrza Jacoba Stawe i radnych Martina Richlinga, Hansa Brixa, Jacoba Fechnera, Nicola Schreibera. Po pożarze nastąpiła wielka drożyzna. Przy Bożej pomocy odbudowano więcej niż połowę miasta. W pięć lat po pożarze, całe miasto odbudowano”. [6, s.18]



Bronisch i Mischke uściślają w swoim opracowaniu, że kościół odbudowano i wyposażono w 1558 r., a wieżę „przeniesiono” na stronę południową. [5, s. 12] Ponadto badacze doszli do wniosku, że nawa główna została wydłużona w latach odbudowy tj. 1557 - 58 a skrócona wieża zachodnia stała się przedsionkiem z utworzonym połączeniem do nawy głównej.



Niewiele wiadomo o kapłanach sprawujących posługę w farze. W 1527 roku Petrus Grimm, syn burmistrza Sulechowa, który powrócił ze studiów we Wittenbergu, po odśpiewaniu pieśni „Przybądź Duchu Święty”, wygłosił w farze tekst ewangelicki. Jak zanotował kronikarz Wilcken, burmistrz, który był zagorzałym baptystą, wybiegł wzburzony z kościoła. Stało się to w dzień Zielonych Świątek [4, s. 80]. Pomimo sprzeciwu ojca młodszy Grimm został wybrany pierwszym sulechowskim pastorem i pełnił ten urząd w latach 1527 - 1543. Niestety nie znamy nazwisk pierwszych księży sulechowskiej fary, ale A. Splittgerber odnotował, że przed Grimmem byli jeszcze: Gabriel Ritter (1499), Johannes Niger (Schwarz), Gabriel von Troschke (nobilis eques et Doctor) i Balthazar von Loeben [6, s. 28].

Marek Maćkowiak prezes STH Opracowano na podstawie:

[1] - Wedekind dr Edward Ludwik, Neue Chronik der Stadt Züllichau., Züllichau 1851, [2] - Bruchmann M. Georgio, Annales oder Geschicht buchund Chronik der Stadt Züllich., Küstrin 1665, [3] - Wędzki Andrzej – Sulechów [w:] Studia nad początkami i rozplanowaniem miast nad Środkową Odrą i Dolną Wartą (Województwo Zielonogórskie), t. II, Dolny Śląsk i Dolne Łużyce, Zielona Góra 1970, [4] - Wilcken Johann Christoph, Züllichographia oder Chronica der kgl. Preußischen Stadt Züllichau., Züllichau 1753, [5] - Bronisch Gerhard i Mischke Kurt, Die Stadtpfarrkirsche in Züllichau., Züllichau 1932, [6] - Splittgerber A., Geschichte der Statdtund des Kreises Züllichau, Züllichau 1927.

 

Dzisiaj jest

niedziela,
21 października 2018

(294. dzień roku)

Święta

Niedziela, XXIX Tydzień zwykły
Rok B, II
Dwudziesta Dziewiąta Niedziela zwykła

Krzyże

Telefon kancelarii parafialnej

Numer telefonu komórkowego
do kancelarii parafialnej:
731 258 482